Bacongo Limburg

Herinneringen aan Congo en Limburg tijdens de koloniale periode.


een initiatief van HET STADSMUS

Bacongo Limburg is een project voor Limburgers en Congolezen. Op initiatief van Het Stadsmus met de steun van een heleboel organisaties, verenigingen en erfgoedinstellingen:

AfricaMuseum, Mijn Erfgoed, Erfgoed Haspengouw, Koninklijke Koloniale Vereniging van Limburg, Bibliotheek Hasselt Limburg, gemeente Lanaken, UHasselt, Hand in Hand tegen rascisme, Vormingplus Limburg, Bisdom Hasselt, Vlaanderen en stad Hasselt



Beringen in de sporen van (de)kolonisering

Expo 'Bacongo Limburg'

Van 1 april tot en met 30 april, bibliotheek Beringen

Van maandag tot donderdag van 10u tot 17u
Op vrijdag van 10u tot 19u, op zaterdag van 10u tot 13u.
Graaf van Loonstraat 2, 3580 Beringen


De expo ‘Bacongo Limburg’ brengt een stukje actuele geschiedenis tot leven, met getuigenissen en dagboeken, foto’s en films over een controversiële episode in Congo.

Welke impact heeft dat gedeelde verleden vandaag nog? Wanneer en hoe sluiten we dat eigenlijk af? Welke rol hebben Limburgers gespeeld in Congo? En Congolezen in Limburg? Elk individueel perspectief licht een nieuw tipje van de sluier op. We gaan voorbij de nostalgie en zoeken naar het hoe en waarom. Wat zagen we toen? En wat zien we vandaag?

Mogelijkheid tot begeleide rondleidingen (minimum 10 deelnemers). Meer info bibliotheek@beringen.be.

Zondag 24 april - Panelgesprek i.k.v. Erfgoeddag

'Beringen in de sporen van de (de)kolonisering'

Op zondag 24 april is er in de bibliotheek van Beringen een panelgesprek rond het thema 'Beringen en (de)kolonisering. Verschillende personen uit Beringen en omgeving die elk op hun manier een band hebben met Congo (vroeger of nu) geven vanuit hun persoonlijke ervaringen een blik op een controversiële periode.

Bart Demyttenaere (auteur en geboren in Congo), Idesbald Goddeeris (hoogleraar koloniale geschiedenis aan de KU Leuven), Rik Schuurmans (piloot in Congo tijdens koloniale periode), Danny Lemmens (geboren in Congo en zoon van Remi Lemmens, vliegtuigtechnicus en verongelukt in Congo), Paula Thoelen (geboren in Beringen en woonachtig in Congo van 1951 tot 1960) en Michel Punga (ex-voetballer van Patro Eisden, Congolese afkomst) geven elk vanuit hun persoonlijke ervaringen een blik op een controversiële periode.

Hans Put, journalist, modereert dit gesprek met deze Beringenaren die elk op hun eigen manier een speciale band hebben met Congo.

Na het panelgesprek kunnen de aanwezigen nog deelnemen aan een begeleid bezoek aan de expo ‘Bacongo Limburg’ (om 11u30-14u-16u).



Agenda

Woensdag 30 maart 2022 om 19u30
bibliotheek Beringen

Uitnodiging
Lancering Beringen in de sporen van (de)kolonisering

Op woensdag 30 maart om 19.30 uur openen we in Bibliotheek Beringen de expo Bacongo Limburg. Deze expo vormt ook meteen de start van het participatietraject rond de duiding van het koloniale verleden in Beringen. Schepenen An Moons en Jessie De Weyer verwelkomen je en lichten het duidingstraject toe. Eén van de centrale figuren binnen het project is Hubert Droogmans. Wie anders dan hijzelf kan zijn levensloop beter vertellen? Je weet maar nooit of hij die avond zelf opduikt.

Voor de contextualisering voorziet de stad een uitgebreid programma met o.a. lezingen, een panelgesprek en de expo Bacongo Limburg. Deze expo brengt een stukje actuele geschiedenis tot leven met pakkende getuigenissen en ontroerende dagboeken, foto’s en films over een controversiële episode in Congo. Curator Tom Kenis schetst de expo met enkele voorbeelden.

Afsluiten doen we met een drankje en een bezoek aan de expo.

Namens het stadsbestuur Beringen, Schepen van Erfgoed An Moons en Schepen van Participatiebeleid Jessie De Weyer.


Vrijdag 1 april 2022 van 20u tot 22u
bibliotheek Beringen

Lezing:
'Missionarissen. Geschiedenis, herinnering, dekolonisering', door Idesbald Goddeeris

Terwijl Leopold II en zijn Congo-pioniers al een tijdje onder vuur liggen, blijven missionarissen grotendeels buiten schot. Nochtans telt Vlaanderen honderden monumenten en straten ter ere van paters, broeders en kloosterzusters. Aan de hand van concrete voorbeelden uit Beringen zoomen we in op de Congolese aanwezigheid in Beringen en omgekeerd, vroeger en nu. Tegelijk wordt tijdens de lezing verteld hoe missionarissen herinnerd worden, zowel in Beringen als in voormalige missiegebieden.

Idesbald Goddeeris is hoogleraar koloniale geschiedenis aan de KU Leuven en doet al jaren onderzoek naar postkoloniale debatten en naar missiegeschiedenis.


Zondag 24 april 2022 van 10u tot 18u (Erfgoeddag)
bibliotheek Beringen

Panelgesprek:
'
Beringen in de sporen van de (de)kolonisering'

Tijdens een panelgesprek op erfgoeddag vertellen verschillende personen uit Beringen en omgeving elk vanuit hun persoonlijke ervaringen en context hoe zij deze controversiële periode beleefd hebben in Congo. Hans Put, regisseur van de documentaire ‘Missie Congo’, modereert dit gesprek.

Na het panelgesprek kunnen de aanwezigen nog deelnemen aan een gratis begeleid bezoek aan de expo ‘Bacongo Limburg’.


Zondag 24 april 2022 van 10u tot 18u (Erfgoeddag)
bibliotheek Beringen

Lezing:
'
Congolose sprookjes', door Bart Demyttenaere

Schrijver en Beringenaar Bart Demyttenaere is geboren in Congo. Momenteel werkt hij aan een verhalenbundel van grappige en spannende Congolese dierensprookjes. Het boek is nog niet klaar, maar Bart wil de bibliotheek van Beringen graag als allereerste verwennen en komt enkele Congolese sprookjes voorlezen aan de jongere bibbezoekers (doelgroep 8-14 jaar).

Hij werkt nauw samen met Patrick Ntabaza, een jonge Oost-Congolese illustrator die elk verhaal van prachtige tekeningen voorziet.


Van 21 april t.e.m. 3 mei

MOOOV-festival

Tijdens MOOOV FF 2022 (21 april t.e.m. 3 mei) wordt de film ‘L'Empire du silence’ vertoond, geregisseerd door Thierry Michel. De film brengt ons naar het Oosten van Congo dat al 25 jaar verscheurd wordt door een oorlog. Thierry Michel reist al meer dan dertig jaar door Congo met zijn camera en is getuige geweest van de gevechten, het lijden maar ook de hoop van het Congolese volk.

Aansluitend bij de film hoort een nagesprek met VRT-journalist Peter Verlinden. Hij was nauw betrokken bij de ontwikkeling van deze documentaire.



Artikel 16/02/2021 - Twinkle Claessens - Stampmedia

De dekolonisering is nog maar net begonnen


Limburgers in Congo en Congolezen in Limburg: dat is zo’n beetje waar de expo Bacongo Limburg in Hasselt vanuit vertrekt. Met getuigenissen, dagboeken, foto’s en films laat de tentoonstelling zien welke rol Limburgers hebben gespeeld in Congo.





Herbeluister de volledige reportage van Radio2

De verhalen die naar boven kwamen van Limburgers in Congo en Congolezen in Limburg ontroeren, shockeren, maar zetten vooral aan tot nadenken. De tentoonstelling brengt enkele nog nooit eerder gebrachte getuigenissen, over het dagdagelijkse leven in de Belgische kolonie, maar ook over een onderbelicht aspect: verzet tegen het koloniale systeem, vanuit Congolese en Belgische hoek. Radio 2 babbelde erover met Tom Kenis van Het Stadsmus en Joost Venken, schepen van cultuur in hasselt.

Het verhaal van Wolly Bongers

Wolly Bongers is twintig wanneer ze naar Congo vertrekt. Het is 1954. De overtocht met een van de zogenaamde ‘ville’-boten van de Compangie Maritime Belge is meteen haar huwelijksreis. Ze reist samen met haar kersverse man naar Congo. Het is er hard werken, maar toch beleeft ze er de tijd van haar leven. Als Wolly erover vertelt fonkelen haar ogen.

Het relaas van Lucien Bertens

Lucien Bertens is de zoon van Remy en Rebecca. In 1953 wordt hij geboren in een dorpje in congo. Zijn moeder is Congolese, zijn vader een Belg. Een halfbloed dus. Lucien is 3 jaar als hij van zijn moeder weggenomen wordt en bij vrienden in Congo terecht komt. Van daaruit gaat hij naar familie in België. In de jaren die volgen verhuist hij van de ene naar de andere tante, en als zijn vader in het land is, woont hij bij hem. Van z'n moeder zeggen ze dat ze gestorven is. Maar als Lucien te weten komt dat ze nog leeft begint een lange zoektocht.

Stella Nyanchama Okemwa

De verhalen en getuigenissen van de tentoonstelling Bacongo Limburg laten vele facetten van onze koloniale geschiedenis zien. De tentoonstelling biedt stof genoeg tot vragen over onze koloniale erfenis en de manier waarop we met onze geschiedenis omgaan. Antropologe Nyanchame Okemwa hoopt dat het een aanzet kan zijn om tot een echte dialoog te komen.



Wat is Bacongo Limburg?

In 2020 is het de 60ste verjaardag van de Congolese onafhankelijkheid. Hét moment om mensen te informeren over de koloniale periode. En dan vooral over de aanwezigheid, rol en impact van Limburgers in Congo en Congolezen in Limburg.

Wat doen wij?

De doelstelling van Bacongo Limburg? Een tentoonstelling tot stand brengen over de koloniale periode, grotendeels op basis van persoonlijke verhalen van Limburgers die in Congo woonden en werkten, en Congolezen die in Limburg terecht gekomen zijn. De verhalen worden tot leven gebracht aan de hand van foto’s, audio- en videomateriaal, en historische documenten zoals dagboeken, brieven, affiches, en publicaties, voornamelijk uit de periode van 1908 (annexatie) tot 1960 (onafhankelijkheid).

Tentoonstelling Bacongo Limburg

De tentoonstelling opent, behoudens omstandigheden, op zaterdag 10 oktober 2020 de deuren in Het Stadsmus. Vanaf 2021 doorkruist de expo in aangepaste vorm Limburg.



Wat verzamelden we?

We mikten op verhalen, tekst- en beeldmateriaal uit de periode van 1908 (annexatie) tot 1960 (onafhankelijkheid). Extra focus ging naar alles van ná de Tweede Wereldoorlog, omdat er uit die periode nog heel wat informatie ontbreekt.

Bacongo Limburg - foto van optocht met eretrommels

Beeldmateriaal

  • Foto's

  • Video's

  • ...


Bacongo Limburg - foto van 5 kandidaten voor een job

Tekstmateriaal en documenten

  • Dagboeken

  • Brieven

  • Affiches en ander drukwerk (bv. postkaarten)

  • Publicaties

  • ...

Bacongo Limburg - Postkaart Compagnie Maritime Belge te Albertville
Postkaart CompagnieMaritimeBelge Albertville


Het resultaat?

Verhalen, getuigenissen, anekdotes of geruchten

Via een online formulier op onze website, en drie drukbezochte verzameldagen kreeg een breed publiek eind 2019 en begin 2020 de gelegenheid om bij langs te komen en zijn verhaal aan ons te tonen of te vertellen, maar ook aan elkaar. We namen interviews af, hielden bij wie er passeerde en met wat, en maakten zo nodig afspraken om later samen een en ander nader te bespreken. De belangstelling voor het onderwerp en de toeloop was enorm. Mede vanwege de uitzonderlijke omstandigheden omtrent het coronavirus zal het wellicht niet mogelijk zijn om elk interessant verhaal dat aangebracht werd in detail uit te werken. We willen wel alvast alle deelnemers zeer hartelijk bedanken voor hun belangstelling en de schat aan informatie die her en der van stoffige zolderkamers zijn weg vond naar ons.

3 voorbeeldverhalen

Het verhaal van Alphonse Mavoka

Alphonse Mavoka, corporaal in de Force Publique, voetballer, mecanicien, 1935

Alphonse Mavoka wordt geboren in Leopoldstad, het huidige Kinshasa, op 20 december 1935. Als corporaal in de Force Publique, het door blanken geleide Congolese leger dat voornamelijk de binnenlandse veiligheid verzekerde, bezoekt Alphonse in 1958 samen met een paar honderd soldaten de wereldtentoonstelling in Brussel. Tijdens een vriendschappelijke match tussen de Force Publique en Excelsior Hasselt valt zijn voetbaltalent op. Een manager van de Limburgse ploeg en een Limburgse overste in de Force Publique helpen Alphonse in België te houden. Hij trouwt, krijgt kinderen, en blijft zijn hele leven lang voetballen in verschillende clubs. Hij blijft ook zijn hele leven werken als automecanicien. Tegenwoordig woont hij in Zaventem vanwaar hij zijn verhuis naar de Dominicaanse Republiek voorbereidt. Daar hoopt hij zijn oude dag in comfortabele warmte en in alle rust uit te leven.


Het verhaal van Emile Banning

Emile Banning, 1836-1898

Als het gaat over Limburgers in Congo is de allereerste die we dienen te vermelden misschien wel Emile Banning uit Luik (toen nog Limburg). Luwel, auteur van ‘De Limburgers in Congo’ omschrijft hem als een “diepzinnig en helderziend denker.” Het waren een aantal artikels van de hand van Banning over Centraal-Afrika die Koning Leopold II inspireerden om in 1876 in Brussel een eerste conferentie over Afrika te houden. Banning, vurig propagandist van de expansiedrang van België, werd een van zijn naaste medewerkers. Tijdens de Koloniale Conferentie van Berlijn in 1884, waar de Belgische koning van de Europese mogendheden alleenheerschappij over Congo wist te verkrijgen, was Banning een van de onderhandelaars.


Het verhaal van Mgr Jozef Sak

Mgr Jozef Sak, Salesiaan, Limburgse bisschop in Congo, 1875-1945

Jozef Sak wordt geboren in Eksel op 16 januari 1875. Hij wordt in 1899 tot priester gewijd en reist op 8 oktober 1911 met de eerste expeditie van de Salesianen van Don Bosco vanuit België naar Elisabethville, het huidige Lubumbashi. Het is het startschot van de activiteiten van de Salesianen in de zuidelijke provincie Katanga. Ze houden zich voornamelijk bezig met technisch onderwijs, parochiewerk, catechese, ziekenzorg, en ontspanning voor de blanke en zwarte jeugd. Sak wordt achtereenvolgens apostolische prefect van Luapula Superiore, titulaire Bishop van Scilium, en apostolische vicaris van Sakania. Hij sterft op 13 januari 1945 in Elisabethville.




Toch nog vragen?

Wil je meer weten over het project? Zit je met een vraag? Of wil je dat wij tot bij jou komen? Mail dan naar info(at)bacongolimburg.be of gebruik het contactformulier.