Bacongo Limburg voor leerkrachten


Herinneringen aan Congo en Limburg tijdens de koloniale periode.
Geef ze door aan toekomstige generaties met onze educatieve pakketten.



een initiatief van HET STADSMUS

Bacongo Limburg is een project voor Limburgers en Congolezen. Op initiatief van Het Stadsmus met de steun van een heleboel organisaties, verenigingen en erfgoedinstellingen:

AfricaMuseum, Mijn Erfgoed, Erfgoed Haspengouw, Koninklijke Koloniale Vereniging van Limburg, Bibliotheek Hasselt Limburg, gemeente Lanaken, UHasselt, Hand in Hand tegen rascisme, Vormingplus Limburg, Bisdom Hasselt, Vlaanderen en stad Hasselt


2 educatieve pakketten voor je klas

Congo vierde in 2020 60 jaar onafhankelijkheid. Tegelijk beroeren de standbeelden van Leopold II de gemoederen en roept de Black Lives Matter-beweging op tot gerechtigheid.

Ook de eindtermen van het secundair onderwijs geven nu een centrale plaats aan het Belgische koloniale verleden. Er is dus geen beter moment om hier in je klas bij stil te staan.

Het project Bacongo Limburg blikt terug op de Belgische koloniale periode in Congo (1908-1960). Persoonlijke verhalen van Limburgers in Congo en Congolezen in Limburg ontroeren, choqueren, maar zetten vooral aan tot nadenken en tot dialoog.

En met de 2 educatieve pakketten van Bacongo Limburg heb je meteen hands-on materiaal om aan de slag te gaan in je klas. Het pakket van Bibliotheek Hasselt Limburg gaat dieper in op stereotypen in strips, met de strip Kuifje in Congo als notoir voorbeeld. Het pakket van Het Stadsmus brengt dit stukje actuele geschiedenis tot leven op een evenwichtige en meerstemmige manier met een virtueel bezoek aan de expo, een reportageopdracht en debat.

Ga zelf aan de slag met je leerlingen

Masterclass ZWART-WIT Koloniale stereotypes in strips met Geert De Weyer

Doelgroep
Derde graad secundair onderwijs

In het pakket van Bibliotheek Hasselt Limburg gaat stripkenner Geert De Weyer in vijf video’s dieper in op de koloniale visie en het stereotype mensbeeld dat spreekt uit heel wat klassieke strips, met de strip Kuifje in Congo als notoir voorbeeld.

Is de koloniale propaganda in deze strip onschuldig of is het plat racisme dat verboden moet worden? Hoe gaat men in andere landen om met gevoelige thema’s in het beeldverhaal? Moet humor in strips politiek correct zijn? Wat denken striptekenaars zelf over diversiteit in hun verhalen?

Zet je leerlingen aan het denken vanuit verschillende perspectieven, begeleid hen bij een groepsgesprek of laat ze aan de slag gaan met de strips zelf. De masterclass bestaat uit 5 filmpjes en een bijhorende lesfiche.



Lespakket Bacongo Limburg

Doelgroep
Derde graad secundair onderwijs

Het lespakket van Het Stadsmus brengt een stukje actuele geschiedenis tot leven in jouw klas. Dit pakket laat je leerlingen op een evenwichtige en meerstemmige manier het Belgisch-Congolese verleden ontdekken, met aandacht voor de kolonisator en de gekoloniseerde. Dit doe je aan de hand van een voorbereidende lesmap, een digitaal bezoek aan de expo Bacongo Limburg, een reportageopdracht en een debat.

De voorbereidende lesmap maakt de leerkracht wegwijs doorheen de Belgische koloniale geschiedenis om de eigen voorkennis bij te spijkeren of om het thema in de klas te introduceren. In de reportageopdracht gaan je leerlingen op een creatieve manier met het expomateriaal aan de slag en maken audiovisuele reportages over de voornaamste thema's uit de expo. Nadat de leerlingen hun reportages afgewerkt hebben, worden in een naverwerkingsles alle filmpjes aan de klas getoond en wordt erover gedebatteerd in klasverband.




Bezoek de expo virtueel

Herbeleef virtueel de expo in Het Stadsmus met je klas

Persoonlijke verhalen van Limburgers in Congo en Congolezen in Limburg ontroeren, choqueren, maar zetten vooral aan tot nadenken. Nog nooit eerder gebrachte getuigenissen, over het dagelijkse leven in de Belgische kolonie, komen tot leven aan de hand van foto’s, audio- en videomateriaal, en historische documenten zoals dagboeken, brieven, affiches, en publicaties. Ook verzet tegen het koloniale systeem, vanuit Congolese en Belgische hoek, komt aan bod.

De reportage-opdracht uit het educatief pakket van Het Stadsmus is gekoppeld aan een digitaal bezoek aan deze tentoonstelling.



Bezoek de rondreizende expo in de buurt van jullie school

De Bacongo Limburg tentoonstelling reist rond in Limburg. Ontdek hier alle komende locaties en activiteiten.


Toch nog vragen?

Wil je meer weten over het project? Zit je met een vraag?




Enkele interessante links voor eigen onderzoek

De koloniale geschiedenis is een thema dat mensen beroert. Als gevolg daarvan worden bepaalde koloniale onderwerpen door verschillende mensen en organisaties op een heel uiteenlopende manier benaderd. Het is belangrijk om je daar als leerkracht van bewust te zijn en je leerlingen daar attent op te maken.

Websites

Hieronder vind je enkele suggesties om het koloniale thema in jouw klas te introduceren.


Tijdslijn

Een tijdlijn kan handig zijn om het koloniale thema in tijd en ruimte te situeren. In bijlage 1.7 vind je een gedetailleerde tijdlijn uit het magazine Congo, meer dan een kolonie van Knack Historia (deze tijdlijn loopt tot 2018. De verkiezing van president Félix Tshisekedi wordt er bijgevolg nog niet in vermeld.) Je vindt ook een bruikbare tijdlijn op de VRT-website.


Studio Globo – Sporen van kolonisatie

Sporen van kolonisatie daagt leerlingen uit om het koloniale verleden kritisch te verkennen en van daaruit het heden beter te begrijpen. Ze maken via vijf lesactiviteiten met diverse werkvormen kennis met de sporen van het koloniale verleden. Het project is in eerste instantie bedoeld voor leerlingen van de derde graad lager onderwijs en eerste graad secundair onderwijs, maar je kan bepaalde elementen van de website ook gebruiken om het thema ‘kolonisatie’ te introduceren bij oudere leerlingen van wie de historische kennis over kolonisatie niet zo groot is.

Zo vind je onder instap bruikbare introductiefilmpjes en onder kern 1 een overzichtelijke digitale tijdlijn.


KU Leuven – Lesmodules Congolese geschiedenis

De onderzoeksgroep Geschiedenis van de KULeuven ontwikkelde samen met studenten van de lerarenopleiding een aantal lesmodules over de Congolese geschiedenis. Deze beginnen bij de periode vóór de kolonisatie, behandelen de koloniale en postkoloniale geschiedenis en het hedendaagse Congo, telkens aan de hand van (historische) bronnen. De lesmodules zijn bedoeld om de kritische geest van leerlingen aan te scherpen bij het beoordelen van informatiebronnen. Op die manier worden ze zich bewust van de moeilijkheden van geschiedkundig onderzoek.


Interessante literatuur

Met welke boeken, beeldfragmenten en documenten kan je aan de slag om een boeiende en hedendaagse les over de koloniale geschiedenis voor te bereiden? In onze voorbereidende lesmap reiken we enkele suggesties aan. Hieronder een kleine greep uit het overzicht.

Goddeeris, I., Amandine, L. en Vanthemsche, G., (eds), Koloniaal Congo. Een geschiedenis in vragen, Kalmthout, Polis, 2020


Dit recente boek is het werk van dertig deskundigen uit België, Congo, Duitsland en de Verenigde Staten. Tal van thema’s worden op een toegankelijke, analytische manier belicht. Het is een degelijk en veelzijdig boek, ideaal voor wie als leek inzicht wil verwerven in de koloniale geschiedenis, de recente ontwikkelingen in Congo én de Congolese gemeenschap in België. Hedendaagse debatten zoals de restitutie komen ook aan bod.

In de lesmap lichten we enkele interessante hoofdstukken uit.

Knack Historia Congo: Meer dan een kolonie


In 2018 verscheen in de reeks Knack Historia Congo, meer dan een kolonie, een themanummer over Congo en de koloniale geschiedenis. De verschillende hoofdstukken en artikels werpen een frisse blik op de Scramble for Africa, het bewind van Leopold II, Belgisch-Congo, de periode van de onafhankelijkheid en de recente geschiedenis van Zaïre/ Congo als onafhankelijke staat. De vele illustraties bieden eveneens mogelijkheden om in de klas mee aan de slag te gaan. Congo, meer dan een kolonie kan (tot uitputting voorraad) besteld worden via de website van Roularta (https://shop.knack.be/congo) en is raadpleegbaar in verschillende bibliotheken.


Etambala, Z., Veroverd, bezet, gekoloniseerd. Congo, 1876-1914, Gorredijk, Sterck & De Vreese, 2020


Auteur Zana Etambala werd geboren in Congo en woont sinds 1962 in Vlaanderen. Hij is doctor in de geschiedenis. In dit recente boek schetst hij in vijf verhalen de vroege koloniale geschiedenis, ten tijde van Leopold II.

Ben je op zoek naar meer info, duiding en handige achtergrond informatie?



Documentaires, films en beeldfragmenten/beeldmateriaal

Over de geschiedenis van Congo zijn al boekenkasten volgeschreven. Aan documentaires, artikels en opiniestukken is er evenmin een gebrek. Sommige werken bieden een verouderde kijk op het (pre)koloniale verleden en zijn enkel bruikbaar als historische bron of tijdsdocument.


Kinderen van de kolonie


In de zesdelige reeks Kinderen van de kolonie getuigen heel wat zwarte en witte stemmen over hoe zijzelf – of hun (groot)ouders – de koloniale periode hebben beleefd. Er komen ook jongeren met Congolese roots aan bod die vertellen over hoe zij als jonge inwoners van België kijken naar het kolonialisme.

De reeks is (voorlopig) tot in mei 2021 te bekijken op de website VRT NU. Je kan de afleveringen, voorzien van een samenvatting met tijdsaanduiding, ook bekijken via de website Het Archief voor Onderwijs (enkel toegankelijk voor leerkrachten met een stamboeknummer).

Naar aanleiding van de reeks verscheen in 2018 het gelijknamige boek Kinderen van de kolonie, geschreven door Jan Raymaekers.


KLAAR: Belgisch Congo/ Wat is een kolonie?/ Hoe kijken we naar ons koloniaal verleden?


Met KLAAR wil VRT NWS actuele thema’s op een duidelijke en bevattelijke manier uitleggen voor leerlingen van het secundair onderwijs. Het zijn in feite korte explainer video’s van enkele minuten waarin een maatschappelijk onderwerp op een laagdrempelige manier uitgelegd wordt. Momenteel zijn er 3 KLAAR-afleveringen over de kolonisatie.

Alle KLAAR-afleveringen zijn te bekijken via Het Archief voor Onderwijs. Sommige afleveringen vind je ook terug via de website van VRT-nws.


Beeldbank AfricaMuseum

Het AfricaMuseum in Tervuren beschikt over een immense verzameling foto’s, kaarten en tekeningen. Een beperkt deel daarvan is online beschikbaar. Je kan je leerlingen doorverwijzen naar deze collecties als ze op zoek zijn naar beeldmateriaal voor hun reportage-opdrachten.

Enkele voorbeelden zijn de Collectie oude kaarten of de Collectie Stad en architectuur in Congo, 1885-1940:

Collectie oude kaarten - Stad en architectuur

Ben je op zoek naar meer info, duiding en handige achtergrond informatie?